Принтер

 

Эрталаб ишга келдим-у, ҳамкасбимиз, бошқа бўлимда ишлайдиган ёши каттароқ аёл кишининг оғир касалликка чалинганини эшитдим. Ишхонамиз унчалик ҳам катта эмас, миш-миш жуда тез тарқайди. Ўша куни бу мавзуни кун давомида муҳокама қилдик. Касаллик айнан нималиги билан унчалик ҳам қизиқмадим, билганим — фақат аёлларга хос саратон экан. Соғлиғига эътибор бермаганлиги учун ўтказиб юборган эмиш.

Одамзот қизиқ-да. Аёл ишга келмаганига энди бир кун бўлди, биз эса дарров у билан видолаша бошладик. Кимдир унинг қилган яхши ишларини эсласа, кимдир уни бошқа хислатларини, кимдир эса инсоний фазилатларини мақтарди. Уни муҳокама қиларканмиз, қандай яхши кадрни, ажойиб ҳамкасбни йўқотганимизни англадик. Табиийки, бунақа вазиятда унинг қилган хуник ишлари ёки ёмон феъли муҳокама қилинмайди.

Бошлиғимизнинг ҳам бу хабарни эшитгач, кутилмаганда одамийлик “нейрон”лари ишлаб кетди чоғи, ҳамкасбимиз ўтирадиган жойни “муҳрлаб” қўйди. “У албатта касалликни енгиб ишга қайтади”, - деди ва у ўтирадиган жойга ҳеч ким ўтирмаслигини, у қайтгунча иш ўрни бўш туришини қатъий эълон қилди.

Вақт ҳамма нарсага даво деганларидек, ҳамкасбимиз ҳам, унинг ишхонадаги ўрни ҳам секин-асталик билан йўқола бошлади. У билан боғлиқ хотиралар ҳам хиралашиб, уни деярли унутаёздик. Қанақадир умумий тадбирлар ёки унинг бўш турган ўриндиғига кўзимиз тушиб қолганда эсламасак, уни деярли унутиб бўлган эдик.

Ишхона, ишчилик деганларидек, бирор нарсани излаб унинг хонасига кириб, майда-чуйда нарсаларни ўзлаштира бошладик. Аввалига оддий ручка, қалам, “скрепка”, чизғич каби майда нарсаларни ола бошлаган бўлсак, кейинчалик “степлер”, “калькулятор” ва ток тарқатадиган кабелларини ўзлаштирдик. Шундай кунларнинг бирида бошлиқ ёнига кириб ишлаб чиқарилганига мендан ҳам кўп йил бўлган принтеримни алмаштириб беришини юзингчи марта сўрадим. У ҳам юзинчи марта мени авраб жўнатди. Хонасидан қайтар эканман, ўша ҳамкасбимнинг хонаси эшиги ёнида тўхтадим. Эшикни очиб секин ичкарига ўғринча назар солдим. Ҳеч ким йўқ. Ҳамкасбимнинг столи устида компютер ва анча замоанвий принтер турарди. Шайтон йўлдан урди, секин принтернинг симларини суғурдим ва кўтариб эшикдан чиқдим. Ўша пайтда бир лаҳзага тўхтадим. Ортимга бурилиб ҳамкасбимнинг бўшаб қолган столи устига қарадим. Ҳамксасбим ишда юрган вақтларни эсладим, столи усти тўлиб турар, у ҳам бизни яхши кайфият билан кутиб оларди, янги-янги ғийбатлар, миш-мишлардан хабардор қиларди, кўнгли очиқ аёл эди. Энди шундай аёлнинг хотирасига хиёнат қилаётган эдим. Ўлган бўлганида ҳам майли эди, ҳали ўлиши ҳам аниқмас, нега мен бундай қиляпман? Бу каби саволлар миямда қанақадир сония ичида айланди ва тезда гумдон бўлди. Хонам томон юриб кетдим. Ичмдаги виждонни ўлдириш учун ичимда бир коммунист уйғонган эди. Иш-ми? Иш. Сеники-меники деган нарса йўқ, ҳаммаси шу ишхонанинг манфаати учун. У аёл катта эҳтимол билан қайтмайди, тирик қолишни ўзи мўжиза дейишганди, энди шу мўжиза рўй бериб у аёл ишга қайтиш эҳтимоли жуда ҳам кичик ҳолатда ҳам унинг принтеридан фойдалана олмайманми? Бошлиқ ҳам билса-билар, ўзи обермагани учун бу нарсага индай олмаса керак.

Кўп ўтмади, менинг принтер ўзлаштиришим ҳамкасбларим орасида ўғирликнинг янги босқичини бошлаб берган эди. Бир ҳафтанинг ичида унинг клавиатураси ҳам, компютери ҳам ва ҳатто юмшоқ ўриндиғи ҳам бошқасига алмаштирилиб кетилди. Офис деганлари шунақа нарса, тирик қолиш учун шафқатсиз бўлишинг керак, Жунглининг бешафқат қоидалари бизда ҳам ишлайди дўстлар.

Инсоннинг ўзи йўқолгач хотираси ҳам узоқ яшамас экан, ҳамкасбимиз ва унга боғлиқ ҳеч нарса қолмади. Унинг кичик хонаси бўм-мўш бўлди, хонага кириб гапирсангиз яланғоч деворларда овозингизнинг акси келарди. Бошлиқ ҳам ич-ичидан бу воқеаларни билган бўлса керак, шунга қарамай у ҳам индамасликка қарор қилганди. Янги нарсалар олиб бергандан кўра бу фойдалироқ эди-да унга.

Орадан бир йилча вақт ўтди. Одатий иш кунларидан бири эди, ўзимнинг ҳар доимги юмушларим билан бандман. Бирдан бошлиқ йиғилишга чақириб қолди. Ҳамкасблар билан гап нимадалигини билмай ҳайрон эдик, одатда бошлиғимиз йиғилишларни душанба куни эрталабдан қиларди ҳамма давлат ташкилотида ишлайдиган раҳбарлар каби. Бугун эса душанба куни эмасди.

Йиғилишга кирдиг-у, анграйиб қолдик. Бошлиқнинг ёнида бизнинг суюкли, қадрдон, унутиб юборган ва саратондан ўлиши керак бўлган ҳамкасбимиз турарди. Кўриниши ўзгариб кетган, олдинги тўлалигидан асар ҳам қолмаган, бошига рўмол ўраб олганди. Рўмоли остида сочи қолмаганлигини билиш унчалик ҳам мураккаб иш эмасди. Лекин кўринишига нисбатан кайфияти яхшироқдек, жилмайганча ҳаммамизни қарши олди. Биз ҳам енгил “шок” ҳолатидан чиқиб, у билан обдон сўрашган бўлдик. Бошлиқ ҳамкасбимизни оғзи кўпириб мақтади, у мисли кўрилмаган жасорат кўрсатганини, ҳар ким ҳам эплай олмайдиган, саратон билан курашда ғолиб чиққанини, энди яна аввалгидек ишга қайтишини маълум қилди.

Унинг гапларини эшитаяпман-у, ҳаёлимда битта фикр: тез хонадан чиқиб, принтерни жойига қўйишга улгуришим керак. Ҳойнаҳой, бунақа ўй мен каби бир нечта “оккупант” ҳамкасбларимнинг ҳаёлидан ўтаётган бўлса керак. Ахир “тирик” ҳамкасбимизнинг меросини бутун ишхона билан бўлиб олишга улгургандик. Афсуски, биз ҳеч нарсага улгурмадик, йиғилиш тугаши билан ҳамма хонасига тарқалди. Мен ҳам воқеалар ривожи қанақа бўлишини кўришни истамасдан ўша куни хонамдан чиқмадим. Иш тугаганидан сўнг уйига кетганида, секингина нарсаларини олиб бориб столи устига жойлаштирдим. Ахир у хонада ўтирган вақтида принтер кўтариб кириб, кўзларига қандай қарардим?

Ҳамкасбимиз қайтганидан сўнг кўп ҳам ишламади. Бир ёки бир ярим йилча ўтиб ишдан яна кетди. Бу сафар бутунлайга. Нафақа ёшига чиқдими, чиқмадими, аниқ эслай олмайман, уни чиройли қилиб кузатиб қўйдик (гарчи ҳаракатларимиз акси бўлсада, чўпон кийдириб, қойиллатиб кузатиб қўйишни яхши удлдалардик). Кетиши олдидан хонасига кирдим. У пайтлар принтер учун уялиш ҳиссимнинг яроқлилик муддати тугаган, ўзимнинг ҳам эсимдан чиқиб кетганди у воқеа. Аёл нарсаларини секин йиғиштирар экан, мени кўриб саломимга алик олди. Озгина у-ёқ, бу-ёқдан гаплашган бўлдик, бу орада у нарсаларини йиғиштириб бўлди. Сўнг нарсаларини олиб чиқиб кетиши олдидан менга диққват билан разм солди. Менга қараб бўлгач принтерига қаради ва сеингина қилиб: “Биров олиб кетмасидан олишга улгурай дебсиз-да”, - деб ўзини мажбурлаб жилмайди. Билмайман, бу захарли гап кўпроқ оғир ботдими ёки ўзимнинг аҳмоққа ўхшаб уни кузатишга кириш ҳақидаги қароримми? Ер ёрилмади ерга кирмадим, вазиятни юмшатиш учун мен ҳам сохтагина қилиб кулиб қўйдим.

Хонамга кетар эканман кафтим билан пешонамни бир неча бор нишонга олдим. Мен умримда бунақа ноқулай вазиятга тушмагандим. Ҳа, бўлган, шунга ўхшаш ҳислар, масалан бегона одам олдида бировни ёмонлаб қўйишинг, ёки ўзи эшитмаяпти деб адашиб бировни устидан кулишинг, лекин улар ҳам бу уят олдида иш эполмасди. Бу менинг умрим охиригача эсласам уялиб кетадиган воқеаларим рейтингида биринчи ўринга чиқадиган воқеа бўлишига ишончим комил эди.

Бир неча кундан сўнг ичимдаги оловни ўчириш учун ўша ҳамкасбимнинг энг яқин дугонаси бўлган аёл ёнига бордим. У ҳам бизда ишларди, секин четга тортиб гап нимадилигини сўрадим. Принтер учун мендан хафа бўлиб юрганмиди, мени ёмон кўриб қолганмиди, мен бу саволларга жавоб топишим шарт эди. Аёл ҳаммасини етарли даражада қилиб тушунтириб берди.

Маълум бўлишича, ҳамкасбимиз узоқ давом этган кимё терапияси, нурланиш каби оғриқли даволанишлардан сўнг касалликни енгган ва бундай жасоратдан сўнг ўзидан фахрланиб, тўлқинланиб ишга қайтган экан. У ишга энергияга тўлиб, ҳаммасини бошқатдан бошлайман деб келибди. Лекин ишхонага келгач, ўз хонасига кириб нарсаларидан асар ҳам қолмаганини кўргач, ҳафсаласи пир бўлибди. Чунки раҳбар унга қўнғироқ қилган вақтлари “Биз сизни кутаяпмиз, ўрнингиз шундайлигича турибди, ҳамкасблар сизни соғинди”, - деб ишонтирган экан. “Қанчалик қийин бўлмасин, эҳтимоли жуда ҳам паст бўлса ҳам, ўзим саратонни енга олишимга ишонгандим, буни уддалашга ўзимда куч ҳам топгандим, бироқ ҳамкасбларим бунга ишонишмаган экан”, - деб биздан қаттиқ ранжибди.

Бу гапларни эшитиб бир муддат сиқилиб қолдим. Кайфиятим йўқ, бир одамни, бир инсаёлни синдириб қўйганимиздан хафа бўлиб юрдим. Кейинроқ эса ўзимни-ўзим овутдим, ишда нималар ҳам бўлмайди? Бир ҳафта ўтмай унинг принтерини яна ўзлаштирдим. Шунча воқеадан кейин яна бу ишни қила олганимга ҳалигача ўзим қойил қоламан.  

Ҳозир уриб-уриб ишлатаётган ўша минг йиллик принтерга қараб бу воқеани эсладим. Бутун бошли саратон синдира олмаган аёлни, ишхонадаги бир гала эркак ҳамкасблари синдириб қўйганди.

Бу притнер ҳам эскирди. Янгилашим керак. Менимча бошлиққа инсоф киришидан кўра яна бир ҳамкасбимнинг саратонга учраш эҳтимоли баландроқ.